×
×

Voer- en managementmaatregelen verlagen methaanuitstoot

12,5 tot 18,8% reductie mogelijk volgens scenariostudie. Voor 30% aanvullende maatregelen nodig

Methaanuitstoot bij koeien

Melkveehouders kunnen hun methaanuitstoot verlagen door maatregelen met betrekking tot voer, beweiding, ruwvoerteelt en veestapel te combineren. Uit een scenariostudie gemaakt door Wageningen Livestock Research, die uitgaat van theoretische haalbaarheid, blijkt dat hiermee op bedrijfsniveau maximaal 12,5 tot 18,8% reductie van de methaanemissie mogelijk is. Dat brengt Netwerk Praktijkbedrijven dichter bij haar projectambitie van 30% reductie, maar aanvullende maatregelen blijven nodig. 

Methaan komt op een melkveebedrijf vooral vrij bij de vertering van voer in de pens (80%) en uit mest (20%) van de koe. Netwerk Praktijkbedrijven onderzoekt haalbare en betaalbare maatregelen om deze uitstoot te verminderen en test deze in de praktijk. Ook invloed op ammoniakemissies staat centraal. Een maatregel moet de ene uitstoot verlagen zonder de andere te verhogen. 

Combineren levert de meeste reductie op 

Voor drie verschillende melkveebedrijven hebben we scenario’s doorgerekend. We onderzochten het effect van verschillende voer- en managementmaatregelen, zoals: 

  • Graskuil met minder celwanden, uitgedrukt in NDF; 
  • Zetmeelrijke snijmais en geplette mais;  
  • Meer weidegang; 
  • Gebruik van krachtvoer met een lage methaanemissiefactor (EF-waarde); 
  • Verbetering van inkuilmanagement; 
  • Een hogere melkproductie per koe in combinatie met minder dieren. 

Het onderzoek bestaat uit berekeningen en niet uit afzonderlijke praktijkmetingen van iedere maatregel. De resultaten laten zien dat vooral een combinatie van maatregelen effect heeft. Welke combinatie geschikt is, hangt onder meer af van grondsoort, bouwplan, beweiding, voervoorziening en veestapel op het boerenbedrijf. 

Hier vind je het volledige onderzoek

Efficiënter produceren met gezonde koeien

Overzicht maatregelen def

De grootste berekende reductie ontstaat door dezelfde hoeveelheid melk met minder dieren te produceren. Dit kan door een hogere melkproductie per koe te combineren met een kleinere veestapel. Daardoor is minder voer nodig voor het onderhoud van de totale veestapel, wat leidt tot minder methaanproductie. 

Dit betekent niet dat iedere melkveehouder moet streven naar een optimale melkproductie. Het gaat om gezonde koeien die hun voer goed benutten en langer meegaan. Betere ligboxen, ventilatie, droogstand, hygiëne, melktechniek en klauwgezondheid kunnen hieraan bijdragen. Ook verdere optimalisatie van het rantsoen helpt om de conditie van de koe op peil te houden. De aanpak moet passen bij de koeien, het voer, de grond, de stal en de bedrijfsstrategie. 

Zonder een stijging van de melkproductie per koe bedraagt de theoretisch haalbare reductie 8,7 tot 11,7%. Met een hogere productie per koe en minder dieren loopt dit op tot 12,5 à 18,8%. 

De illustratie* toont de berekende effecten voor drie bestaande deelnemers aan Netwerk Praktijkbedrijven. Bedrijf A is een intensief bedrijf op zandgrond, bedrijf B een extensief bedrijf op veengrond en bedrijf C een extensief bedrijf op kleigrond. De berekeningen zijn gebaseerd op hun KringloopWijzergegevens uit 2023 en 2024. Een leeg vak betekent dat een maatregel niet is doorgerekend of niet bij het betreffende bedrijf past. 

*6xM: hiermee bedoelen we grasland dat zes keer per jaar wordt gemaaid

Een stevige basis voor verdere reductie 

De, in de scenariostudie meegenomen, voer- en managementmaatregelen verlagen de berekende methaanuitstoot zonder dat de ammoniakuitstoot stijgt. Ze helpen melkveehouders dus om binnen de bestaande bedrijfsvoering een belangrijke stap te zetten op het gebied van methaanemissiereductie. 

De projectambitie is daarbij een methaanreductie van 30% op bedrijfsniveau te behalen. Met de doorgerekende maatregelen halen de drie voorbeeldbedrijven slechts 12,5 tot 18,8%. Om dichter bij de 30% te komen, wil het Netwerk Praktijkbedrijven voer- en managementmaatregelen combineren met andere oplossingen. We onderzoeken welke aanvullende maatregelen voldoende effect hebben en praktisch en betaalbaar kunnen worden toegepast. 

Van de volgende managementmaatregelen is de effectiviteit al onderbouwd. Ze kunnen relatief snel worden ingevoerd: 

Scherper jongvee aanhouden 

Door alleen het jongvee op te fokken dat nodig is voor vervanging, daalt het totale aantal dieren. Jongvee produceert nog geen melk, maar neemt wel voer op en stoot methaan uit. Minder jongvee verlaagt daardoor de methaanuitstoot, zonder dat het aantal melkkoeien direct hoeft te veranderen. Het effect hangt af van hoeveel minder jongvee het bedrijf aanhoudt. Een streefgetal binnen Netwerk Praktijkbedrijven is 5 stuks jongvee per 10 melkkoeien. 

Fokken op minder methaan 

Koeien verschillen van nature in de hoeveelheid methaan die ze uitstoten. Een deel van dit verschil is erfelijk. Met een fokwaarde voor methaan kunnen melkveehouders geleidelijk selecteren op koeien die minder methaan produceren. Het effect wordt pas na enkele generaties zichtbaar, maar is daarna blijvend. 

Veestapel met 10% verkleinen 

Bij deze maatregel houdt een melkveehouder 10% minder dieren, terwijl de melkproductie per koe gelijk blijft. Hierdoor daalt de totale melkproductie met ongeveer 10%. Omdat er minder dieren voer opnemen en mest produceren, daalt ook de methaanuitstoot op bedrijfsniveau met ongeveer 10%. Dit is een extensiveringsmaatregel. Deze maatregel is momenteel voor de meeste melkveehouders waarschijnlijk financieel niet interessant. 

Gezondere koeien, minder vervanging 

Door te werken aan klauwgezondheid, vruchtbaarheid, uiergezondheid en goede huisvesting blijven koeien langer productief. Daardoor hoeft een melkveehouder minder koeien te vervangen en minder jongvee op te fokken. Dat verlaagt de methaanuitstoot, omdat koeien energie nodig hebben voor een goede gezondheid. Hierdoor hoeven ze minder te eten en produceren ze minder methaan. Deze maatregel is vooral interessant voor bedrijven met een vervangingspercentage boven de 30%. Een langere levensduur van 4 tot 15 maanden kan de methaanuitstoot op bedrijfsniveau naar schatting met 1,2 tot 3,8% verlagen. 

Mestkelder schoonmaken en spoelen 

Door de mestkelder jaarlijks volledig leeg te maken en schoon te spoelen met water, verwijder je oude mestresten. In deze resten zitten bacteriën die de methaanvorming in verse mest snel op gang brengen. Een schone kelder vertraagt dit proces en kan de methaanuitstoot uit de mestopslag tijdelijk met maximaal 50% verminderen. De methaanvorming in de mest komt hierdoor later en langzamer op gang. Het effect op de totale bedrijfsuitstoot is lager, omdat het grootste deel van de methaanuitstoot uit de koe zelf komt. 

Daarnaast zijn er maatregelen die een aantoonbaar effect hebben op de reductie van methaanuitstoot, maar wel een grotere financiële investering vereisen: 

Toevoegingen aan voer / voeradditieven 

Voeradditieven remmen de vorming van methaan in de pens. Extra vet in het rantsoen kan circa 4,8% reductie opleveren. 3-NOP (o.a. Bovaer) kan de uitstoot op bedrijfsniveau met ongeveer 25% verlagen. Van sommige middelen zijn de reductiepercentages bekend, maar dat geldt niet voor alle middelen die nu op de markt verkrijgbaar zijn. 

Mestresidu aanzuren 

Na het legen blijft in de mestkelder oude mest(koek) achter. Dit mestresidu versnelt de methaanvorming zodra er nieuwe mest bijkomt. Door dit residu vooraf aan te zuren, worden methaanvormende bacteriën geremd. Dit kan de totale methaanuitstoot van het bedrijf met ongeveer 8 tot 16% verlagen. Deze maatregel is nog in ontwikkeling en wordt momenteel verder onderzocht. 

Mest aanzuren 

Door mest aan te zuren, daalt de pH en werken methaanvormende bacteriën minder goed. Aanzuren met zuur kan op bedrijfsniveau ongeveer 14 tot 20% reductie van methaanemissie opleveren. Biologisch aanzuren met melasse kan circa 17% reductie geven, mits de mest voldoende en blijvend zuur wordt. De werking van deze maatregel is bekend, maar voor de praktische toepassing is aanvullend onderzoek nodig. 

Snelle ontmesting met methaanoxidatie 

Bij snelle ontmesting gaat verse mest dagelijks naar een externe opslag. Methaan wordt daar afgevangen en afgebroken in een bodemfilter of verbrand met een fakkel. Een bodemfilter kan op bedrijfsniveau ongeveer 2,4 tot 2,8% reductie opleveren en affakkelen circa 3,8%. Voor de volledige combinatie met snelle ontmesting van de stal of kelder is bij melkvee nog geen betrouwbaar percentage bekend.

Gerelateerde documentatie

Ammoniak- en methaanemissies uit de stal binnen Netwerk Praktijkbedrijven lager dan eerdere metingen

Op 15 onderzoeksbedrijven van Netwerk Praktijkbedrijven meten sensoren sinds 2021 continu de concentraties ammoniak en methaan in en buiten de stal. In een wetenschappelijk rapport met tussenresultaten (maart 2021–maart 2024) blijken de stalemissies lager dan in eerdere meetrondes vóór de start van het Netwerk. Opvallend is dat ventilatie en staltemperatuur sterk samenhangen met ammoniakemissie, wat perspectief biedt voor sturen op ventilatie als praktische stalmanagementmaatregel. De grote spreiding tussen bedrijven laat tegelijk zien: er is ruimte om verder te verbeteren en te leren wat het verschil maakt in de dagelijkse praktijk.

Maatregelenmagazine

Praktische managementmaatregelen door en voor melkveehouders.

Magazine 'Methaan uit mest'

Hoe ontstaat methaan uit mest? En hoe kun je de methaanvorming in mest en daarmee de emissie ervan beïnvloeden? Dat (en meer) lees je in het online magazine ‘Methaan uit mest’. Het magazine behandelt de werkingsprincipes en mogelijk oplossingen om methaanemissie uit mest te verlagen (of juist te benutten).

Lees verder