×
×

Ammoniak

Alles wat je moet weten over ammoniak in de melkveehouderij

Wil je de ammoniakemissie op jouw bedrijf verlagen én voldoende rendement behouden? Dan is inzicht in hoe ammoniak ontstaat en wat je kan doen belangrijk. In dit artikel lees je waar ammoniak vrijkomt, wat de factoren zijn die invloed hebben en aan welke knoppen je als melkveehouder kan draaien.

Liever aan de slag met methaan?

Wat is ammoniak?

Icon ammoniak

Ammoniak (NH₃) is een kleurloos gas met een scherpe geur. Het ontstaat wanneer stikstof uit eiwitten bindt met waterstof. Ammoniak komt uit meerdere bronnen (verkeer, industrie, landbouw), maar in de melkveehouderij is het een belangrijk aandachtspunt vanwege de impact op luchtkwaliteit, verzuring van bodem en water en de vorming van fijnstof. In Netwerk Praktijkbedrijven is reductie van ammoniakemissie één van de twee hoofddoelen (naast het verlagen van de methaanemissie).

Download de infographic ammoniak

Hoe en waar ontstaat ammoniak?

Koeien nemen stikstof op in de vorm van eiwitten in het voer. Een deel hiervan benutten ze voor de eigen groei, groei van het kalf en de melkproductie. Het verteerde eiwit dat niet wordt benut, wordt uitgescheiden via de urine. Het andere (onverteerbare) deel van de eiwitten verlaat de koe via de mest. Simpel gezegd ontstaat ammoniak wanneer mest en urine met elkaar in contact komen. In de mest zit namelijk van nature het enzym urease dat de eiwitten (ureum) in de urine omzet in ammoniak. 

De uitstoot van ammoniak op een gemiddeld melkveebedrijf vindt voor ongeveer 50% plaats in de stal en mestopslag en voor 50% in het veld, tijdens het mest uitrijden.

Bekijk de tussentijdse projectresultaten Ammoniak 2020-2023

Ammoniak wat kan vervluchtigen of TAN-excretie voor effect managementmaatregelen

Bij Netwerk Praktijkbedrijven wordt gekeken naar ammoniak- en methaanemissies in absolute kilogrammen op bedrijfsniveau. Naast het rantsoen en het dier, zijn ook andere factoren hierop van invloed, zoals het aantal dieren, aantal hectare grond en de manier van mest uitrijden. Het kan dus zijn dat een bedrijf goed bezig is met managementmaatregelen, waardoor de ammoniakemissie daalt, maar de totale ammoniakemissie op bedrijfsniveau toch gestegen is. Of andersom.

Daarom wordt er gekeken naar de TAN-excretie (per GVE). Het verlagen van de TAN (Totaal Ammoniakaal Stikstof) is bij Netwerk Praktijkbedrijven een belangrijke maatregel om ammoniakemissies te verlagen. Deze maatregel ondervangt meerdere managementmaatregelen, waarbij het vakmanschap van de melkveehouder naar voren komt. 

Eenvoudig gezegd is TAN de hoeveelheid stikstof (N) in de mest die kán vervluchtigen als ammoniak. Hoeveel dat daadwerkelijk gebeurt, hangt af van verschillende factoren. Bijvoorbeeld de snelheid waarmee de mest en urine in de stal wordt afgevoerd naar de put, wel of niet weiden, het verdunnen van mest met water en de wijze van mest uitrijden. 

Beïnvloeders in de stal

Sjoerd van der helm 42 mestschuif emissiearme vloer

Factoren die van invloed zijn op stalemissies:

  • RE-gehalte in het rantsoen;
  • Type stalvloer;
  • De stalvloer spoelen / druppelen met water;
  • Gebruik mestschuif en/of mestrobot;
  • Isolatie en ventilatie van de stal.

Beïnvloeders veldemissies

Fam Nicolaes weiland

Factoren die van invloed zijn op veldemissies:

  • RE-gehalte in het rantsoen;
  • Methode van mesttoediening (zodebemester, sleufkouter, sleepvoet of bovengronds*);
  • Aan- en afvoer van drijfmest;
  • Gebruik van ureumhoudende kunstmest;
  • Niet-drogende weersomstandigheden;
  • Extra verdunnen van mest met water bij uitrijden met de sleepvoet (1/2 i.p.v. 1/3 water en 2/3 mest)

* Bovengronds mest uitrijden is geen wettelijk toegestane methode, maar staat wel in de KringloopWijzer. Het mag alleen als je hiervoor een vrijstelling hebt.

Hoe verlaag je ammoniak?

Ruw eiwit (RE) bestaat o.a. uit stikstof. De koe heeft dit nodig om gezond en productief te blijven. Het teveel aan RE (en daarmee stikstof), wordt via de urine uitgescheiden en is een bron voor ammoniakemissie. Dat is ook de reden dat rantsoen- en diermanagement centraal staan in de aanpak van Netwerk Praktijkbedrijven. Je verlaagt het RE-gehalte (ruw eiwit) bijvoorbeeld door: meer snijmais of natuurgras te voeren, minder eiwitrijk krachtvoer te gebruiken, grasland minder te bemesten en later te maaien. Een volledig overzicht van voermaatregelen vind je op onze maatregelenpagina. 

Na het verlagen van het RE-gehalte kun je stapsgewijs verder werken aan reductie door het verlagen van het aantal stuks jongvee en door aan de slag te gaan met de energiedichtheid (VEM) van het rantsoen. Vervolgens kun je verder reduceren via stal-, beweidings- en mest uitrijdmanagement.

Let op: op zandgrond zijn vaak meer maatregelen nodig dan op klei of veen. Download hieronder het maatregelenpakket voor jouw grondsoort en bekijk de bijbehorende video’s. 

maatregelenpakket zand

In Netwerk Praktijkbedrijven werken we ook aan het verminderen van methaan. Het verbeteren van de stikstofefficiëntie op het totale bedrijf reduceert niet alleen de ammoniakemissie, maar je zet hiermee ook de eerste stap voor het verlagen van methaanemissies. Wil je direct aan de slag met zowel het verlagen van ammoniak en methaan? Verdiep je dan in onze Netwerk-aanpak. 

Bekijk de Netwerk-aanpak

Helpt het toevoegen van water tijdens het mestuitrijden aan het reduceren van ammoniakemissies?

Verdunnen met water zorgt voor lagere ammoniakemissie bij het mestuitrijden met een sleepvoet op veen en klei. We doen op dit moment ook onderzoek naar het effect van verdunnen met water bij een zodenbemester op zand. Daar zijn nog geen definitieve eindresultaten beschikbaar. Maar uit de tussenresultaten blijkt het effect van verdunnen bij zodenbemester op zand op emissiereductie nog niet. Zodra we meer weten zullen we dat delen.